Việc kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở y tế, phòng khám hay không gian công cộng đóng vai trò sống còn trong việc ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh. Trong đó, quy trình pha dung dịch chlorine khử trùng bề mặt chuẩn Bộ Y tế luôn là tiêu chuẩn vàng được áp dụng rộng rãi. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách pha dung dịch khử khuẩn chlorine từ nhiều nguồn hóa chất khác nhau như canxi hypoclorit, natri hypoclorit hay cloramin B.

1. Chlorine là gì?

Để hiểu rõ bản chất, trước tiên chúng ta cần nắm vững vi chlorine là gì. Trong ngành xử lý nước và y tế, "Chlorine" là thuật ngữ chung chỉ các hợp chất chứa clo có khả năng giải phóng clo hoạt tính (available chlorine hay free chlorine) khi hòa tan vào nước.

Thành phần hoạt tính

Khi hóa chất được hòa tan, chúng sinh ra Axit Hypochlorous (HOCl) và ion Hypochlorite (OCl-). Trong đó, HOCl là tác nhân diệt khuẩn mạnh nhất, có khả năng xuyên qua màng tế bào của vi khuẩn, virus và nấm mốc để phá hủy cấu trúc protein và DNA của chúng.

Cơ chế khử khuẩn

Cơ chế oxy hóa mạnh mẽ giúp chlorine khử trùng tiêu diệt được 99.9% mầm bệnh, kể cả các loại virus nguy hiểm như SARS-CoV-2. Quá trình này diễn ra rất nhanh chỉ trong vài phút sau thời gian tiếp xúc chlorine hợp lý.

Các dạng chlorine phổ biến

• Dạng lỏng: Sodium Hypochlorite (Natri hypoclorit) hay còn gọi là Javen.
• Dạng bột/hạt: Calcium Hypochlorite (Canxi hypoclorit) thường có nồng độ 65-70%.
• Dạng bột hữu cơ: Cloramin B (chứa 25% clo hoạt tính).

2. Khi nào cần sử dụng dung dịch Chlorine khử khuẩn bề mặt?

Việc khử khuẩn bề mặt là thao tác không thể thiếu trong các quy trình vệ sinh môi trường tại nhiều khu vực:

• Bệnh viện và Phòng khám: Quy trình khử khuẩn bề mặt bệnh viện yêu cầu sử dụng chlorine thường xuyên để lau sàn nhà, bàn khám, xe đẩy bệnh nhân và xử lý máu/dịch tiết.
• Nhà máy thực phẩm: Khử khuẩn nhà máy chế biến thủy sản, thịt để đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Trường học, Văn phòng, Gia đình: Đặc biệt sau các đợt dịch bệnh, việc vệ sinh sau khử khuẩn bằng dung dịch chứa clo giúp tiêu diệt virus lây qua đường hô hấp và tiếp xúc.

3. Bộ Y tế quy định nồng độ Chlorine khử khuẩn như thế nào?

Tùy vào mục đích sử dụng và mức độ ô nhiễm, nồng độ chlorine bộ y tế được quy định rất rõ ràng. Việc pha hóa chất đúng nồng độ giúp đạt hiệu quả khử khuẩn cao mà không ăn mòn đồ vật hay gây hại sức khỏe.

Để biết chi tiết hơn về cách thức hoạt động ở các ngưỡng nồng độ, bạn có thể tham khảo thêm bài viết phân tích hàm lượng vi chlorine bao nhiêu ppm đạt hiệu quả nhất.

4. Các loại hóa chất có thể dùng để pha Chlorine

Sodium Hypochlorite (Javen)

Dạng lỏng, thường có nồng độ từ 5% đến 12%. Ưu điểm: Dễ hòa tan, sử dụng ngay không cần chờ cặn lắng. Nhược điểm: Không bền, nồng độ giảm dần theo thời gian bảo quản.

Calcium Hypochlorite

Dạng bột hoặc hạt trắng đục, phổ biến nhất là loại 70%. Sản phẩm tiêu biểu như vi chlorine 45kg rất được ưa chuộng trong công nghiệp. Ưu điểm: Nồng độ clo hữu hiệu cao, dễ bảo quản, tính kinh tế lớn. Nhược điểm: Khi pha cần quấy kỹ và có thể để lại cặn trắng (canxi cacbonat).

Cloramin B

Dạng bột chứa 25% clo hoạt tính. Ưu điểm: Ổn định, ít kích ứng, an toàn khi sử dụng trong y tế. Nhược điểm: Giá thành cao hơn so với canxi hypoclorit.

5. Quy trình pha dung dịch Chlorine khử trùng bề mặt chuẩn Bộ Y tế

Để đảm bảo an toàn hóa chất và đạt chuẩn kiểm soát nhiễm khuẩn, bạn cần thực hiện theo 7 bước hướng dẫn pha chlorine khử trùng sau:

Bước 1: Chuẩn bị PPE (Đồ bảo hộ cá nhân)

Trước khi tiếp xúc với hóa chất, người pha cần trang bị đầy đủ PPE theo tiêu chuẩn (SDS/MSDS) bao gồm: khẩu trang y tế/khẩu trang phòng độc, kính bảo hộ, găng tay cao su dày và tạp dề chống thấm.

Bước 2: Chuẩn bị nước sạch

Chuẩn bị xô/chậu nhựa có vạch chia lít. Không dùng đồ kim loại vì clo có tính ăn mòn mạnh. Sử dụng nước sạch ở nhiệt độ thường (tuyệt đối không dùng nước nóng).

Bước 3: Tính toán nồng độ

Xác định cần pha chlorine 500 ppm (0,05%), cách pha chlorine 1000 ppm (0,1%) hay cách pha chlorine 5000 ppm (0,5%). Tính toán lượng hóa chất bằng công thức quy chuẩn (chi tiết ở phần dưới).

Bước 4: Thực hiện pha

Đong đủ lượng nước sạch cần thiết. Từ từ cho hóa chất (bột/lỏng) vào nước (không làm ngược lại để tránh văng hóa chất). Dùng đũa khuấy bằng nhựa hoặc gỗ khuấy đều cho đến khi tan hết.

Bước 5: Kiểm tra

Sử dụng giấy thử (test kit) hoặc thiết bị đo nồng độ clo dư để xác nhận dung dịch đã đạt mức ppm mong muốn.

Bước 6: Ghi nhãn

Dán nhãn lên bình chứa dung dịch sau pha. Nội dung nhãn cần có: Tên dung dịch, Nồng độ pha, Ngày giờ pha, Tên người pha và Thời hạn sử dụng.

Bước 7: Bảo quản

Đậy nắp kín, để ở nơi thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp. Rửa sạch các dụng cụ đong đo sau khi hoàn thành.

6. Công thức tính lượng Chlorine cần pha

Ví dụ minh họa:

• Cách pha cloramin b (nồng độ 25% clo hoạt tính) để được 10 lít dung dịch 0,1% (1000 ppm):
  Lượng bột = (0,1 x 10 x 1000) / 25 = 40 gram.
• Pha từ Calcium Hypochlorite 70% (Ví dụ dùng dòng vi chlorine) để được 10 lít dung dịch 0,5% (5000 ppm):
  Lượng bột = (0,5 x 10 x 1000) / 70 = 71,4 gram.

• Cách pha javen khử khuẩn từ Javen 5% để có 10 lít dung dịch 0,1%:
  Thể tích Javen = (0,1 x 10 x 1000) / 5 = 200 ml. (Nghĩa là pha 200ml Javen 5% vào 9,8 lít nước).
• Pha từ Javen 10% để có 10 lít dung dịch 0,1%:
  Thể tích Javen = (0,1 x 10 x 1000) / 10 = 100 ml.

7. Cách sử dụng dung dịch Chlorine đúng cách

• Thời gian tiếp xúc: Để dung dịch lưu lại trên bề mặt ít nhất 10 - 30 phút để phát huy hết hiệu lực diệt virus và vi khuẩn.
• Lau hay phun? Bộ Y tế khuyến cáo ưu tiên dùng khăn thấm dung dịch để lau bề mặt thay vì phun sương, nhằm giảm thiểu hóa chất khuếch tán vào không khí gây kích ứng hô hấp.
• Có cần rửa lại không? Với sàn nhà thông thường có thể để khô tự nhiên. Nhưng với khử khuẩn thực phẩm, bàn ăn, đồ chơi trẻ em hay thiết bị y tế, bắt buộc phải lau/rửa lại bằng nước sạch để loại bỏ tồn dư hóa chất.
• Bao lâu thay dung dịch? Khi tiến hành vệ sinh bệnh viện, cần thay xô dung dịch mới khi nước bắt đầu đục, hoặc đổi mới hoàn toàn sau mỗi ca làm việc (không dùng chung 1 xô cho nhiều phòng).

8. Những sai lầm thường gặp khi pha Chlorine

• Pha quá đặc: Gây ăn mòn kim loại, làm hỏng bề mặt nhựa, sinh mùi hắc khó thở. Nhiều người lầm tưởng về việc vi-chlorine có độc không chính là do họ sử dụng quá liều lượng an toàn.
• Pha quá loãng: Không đủ nồng độ tiêu diệt mầm bệnh.
• Dùng nước nóng: Nước nóng làm clo bay hơi rất nhanh, làm mất tác dụng khử khuẩn.
• Pha với axit: Tuyệt đối cấm! Trộn chlorine với các chất tẩy rửa bồn cầu chứa axit sẽ tạo ra khí Clo độc hại gây suy hô hấp cấp tính.
• Pha với amoniac hoặc nước lau sàn: Làm mất tác dụng của cả hai và có thể tạo ra hợp chất cloramin gây hại mắt và phổi.
• Không ghi nhãn: Dễ dẫn đến sự nhầm lẫn với nước thông thường hoặc các hóa chất khác.

9. Lưu ý an toàn khi sử dụng Chlorine

Clo là một hóa chất oxy hóa mạnh, do đó an toàn hóa chất phải được đặt lên hàng đầu. Đọc kỹ bảng dữ liệu an toàn (SDS / MSDS) trước khi dùng.

• Không hít hơi hóa chất: Cần thực hiện pha chế ở nơi có thông gió tốt.
• Xử lý khi bắn vào mắt/da: Ngay lập tức rửa dưới vòi nước chảy liên tục ít nhất 15 phút và đến cơ sở y tế gần nhất.
• Xử lý khi đổ tràn: Không dùng mùn cưa hay giẻ lau chứa dầu mỡ để thấm hút do có nguy cơ gây cháy. Dùng cát hoặc chất thấm hút trơ, thu gom vào thùng rác chuyên dụng.

10. Cách bảo quản dung dịch Chlorine sau khi pha

Thời hạn sử dụng sau pha: Dung dịch clo rất dễ bị phân hủy bởi ánh sáng và nhiệt độ. Bộ Y tế khuyến cáo dung dịch thuốc khử khuẩn chlorine sau khi pha chỉ nên sử dụng trong vòng 24 giờ. Pha đến đâu, dùng đến đó là nguyên tắc cốt lõi.

Bao bì phù hợp: Đựng trong can nhựa mờ hoặc thùng có nắp đậy kín để tránh bay hơi. Tuyệt đối không để ngoài ánh nắng mặt trời. Nếu thấy dung dịch mất đi mùi đặc trưng hoặc màu vàng nhạt (đối với Javen), đó là dấu hiệu dung dịch giảm hiệu lực.

11. Ứng dụng của Chlorine trong khử khuẩn

Với sức mạnh diệt khuẩn tối ưu, chlorine là lựa chọn số 1 cho các giải pháp vệ sinh môi trường đa ngành:

• Bệnh viện, Phòng khám: Phun khử khuẩn phòng bệnh, xử lý rác thải y tế.
• Nhà máy nước, trạm xử lý nước: Ứng dụng mạnh mẽ, như đã phân tích trong bài tại sao vi chlorine được dùng để khử trùng nước.
• Phòng sạch, Kho lạnh: Khử trùng sàn tường, băng chuyền sản xuất.
• Trường học, Khách sạn: Vệ sinh khu vực bếp, tay vịn cầu thang và hồ bơi. Sản phẩm Vi chlorine 25kg rất phù hợp cho quy mô sử dụng trung bình này.